İstanbul Üniversitesi Teknik Bilimler MYO Kontrol ve Otomasyon Teknolojileri bölümü Mikrodenetliyiciler – Mikroişlemciler dersi 29.12.2011 ders notladır.

Notlar Doç. Dr. SÜLEYMAN HAKAN ÜNDİL’in notlarıdır.

..::indir::..

1.Asenkron Yukarı Sayıcılar

Asenkron sayıcılarda tetikleme sinyali sıralı olarak uygulanır. Bunu domino taşları gibi düşünebilirsiniz. İlk taş bir sonrakini yıkar ve bir sonraki diğerini. Asenkron sayıcılarda ise ilk FF(Flip-Flop) kare dalga kaynağından yani dışarıdan tetikleme alır. Sonraki FF ise bir öncekinin çıkışından tetiklenir. Eğer sayıcı aşağı sayıcı ise FF Q’ çıkışından tetiklenir. Eğer sayıcı yukarı sayıcı ise Q çıkışından tetikleme alır.

Sayıcılarda bir diğer önemli husus FF’lerin bit değeridir. En düşük değerli FF ilk FF yani dışarıdan tetikleme alan FF’dir ve sonraki FF’ler bit değeri artarak sıralanır.

Üç Bitlik Asenkron Yukarı Sayıcı

Üç bitlik asenkron yukarı sayıcıda devre gösterimi ve doğruluk tablosu aşağıdaki gibidir.

En soldaki FF0 en düşük değerlikli bite sahiptir ve çıkışı Q0 ile ifade edilmiştir. Q2 çıkışına sahip en soldaki FF2 en yüksek değerlikli bite sahiptir. Yukarı sayıcı olduğu için gördüğünüz gibi tetikleme sinyalleri FF’lerin Q çıkışlarından alınmıştır. JK tipi FF kullanılmıştır ve FF’lerin JK girişlerine daima lojik 1 uygulanır.

Doğruluk tablosuna baktığımızda ise Clock bölmesinde yer alan rakamların 0-7 arasında olduğunu görüyoruz yani toplamda 8 adet sayı var. Bu 2^3’ten gelmektedir. Şöyle ki 3 adet FF olduğu için FF adedini 2 üssü şeklinde yazarız. 3 bitlik bu sayıcı 0-7 arasındaki rakamları sayar. Binary sayı siteminde 3 bitlik değere sahip en büyük sayı (111)’dir. Sağdan başlayarak 2^0, 2^1 ve 2^2 alınır ve sonuçlar toplanır. Yani en sağdaki 1 rakamının onluk(decimal) sistemde ifade ettiği sayı 1, ortadaki 1 rakamının ifade ettiği sayı 2 ve soldaki 1’in ifade ettiği sayı ise 4’tür. Topladığımızda 7 etmektedir.

Yukarda 3 bitlik asenkron yukarı sayıcının çıkış dalga şekillerini görüyorsunuz. Her Clock palsi geldiğinde en düşük değere sahip FF0’ın çıkışları konum değiştirir. Her iki konum değiştirmenin ardından bir sonraki FF1’in çıkışları bir konum değiştirir. FF1’in her iki konum değiştirmesinin ardından en yüksek değere sahip olan FF2 konum değiştirir ve tetikleem sinyali kesilene kadar bu döngü devam eder.

2.Asenkron Aşağı Sayıcılar

Yukarı sayıcılardan farkı ilk FF hariç tetikleme sinyallerini bir önceki FF’nin Q’ çıkışından almasıdır.

İki Bitlik Asenkron Aşağı Sayıcı

İki bitlik asenkron aşağı sayıcının FF devresi yukarıdaki gibidir. Yine en düşük bite sahip FF en soldaki FF’dir. Bu FF 3’ten başlayarak 0’a doğur geri sayma işlemini yapar. 3’ten başlamasının sebebini açıklayacak olursam;

Binary sayı sisteminde 2 bitlik bir sayının alabileceği en büyük değer (11)’dir Dolayısıyla yukarda da bahsettiğim üzere (11) rakamının decimal karşılığı (2^0=1 ve2^1 =2) 3 rakamına denk gelmektedir. Bu nedenle sayma işlemi 3’ten başlar ve geriye doğru 4 rakam sayarak 0’a gelir ve döngü tetikleme sinyali kesilene kadar devam eder.

Aşağıda iki bitlik asenkron aşağı sayıcının çıkış dalga şeklini görebilirsiniz.

Q’ sinyalinin çizilmesi kafanızı karıştırmasın. Aşağı sayıcı olduğu için tetikleme sinyali Q’ çıkışından alınıyor bu nedenle çizimi kolaylaştırmak açısından tabloda Q’ çıkışına yer verilmiş. Yine düşük değerli bite sahip olan FF0’ın çıkışı Q0 her tetikleme sinyalinde konum değiştirir. FF1(Q1) ise FF0’ın çıkışına göre konum değiştirir.

3. Asenkron Modlu Sayıcılar

Modlu sayıcıların özelliği sayma işlemini istediğiniz bir yerde kesebilmenizdir. 4 bitlik bir sayıcıda sayma işlemi normal şartlarda (1111) olarak gider. Bu 2^4 olarak hesapladığımızda decimal sitemde 16 rakamına denk gelir. Yani 4 bitlik asenkron sayıcı 0-15 arası toplam 16 rakam sayar ve tekrar başa döner.

Biz sistemin 10’a geldikten sonra sıfırlanmasını istiyorsak eğer 10 rakamının binary sistemdeki karşılığı hesaplanıp bu hesaba göre FF’lerin çıkışları en yetkili temizleme ucu olan clear uçlarına bağlanarak sayıcının sıfırlanması sağlanır. Clear uçları ile ilgili bir not vereyim bu uçlar lojik 0 durumunda aktif olur bu nedenle bağlantı yapılırken bir değil kapısı mutlaka bağlanır.

Mod 10 sayan bir sayıcı yapalım.10 rakamının binary(ikilik) sistemdeki karşılığı (1010)dır. En düşük değerlikli FF sol tarafa geleceğinden tekrar düzenlersek FF0 = 0 FF1 = 1 FF2 = 0 FF3 = 1 olur. Çıkışlara bakacak olursak Q1 ve Q3 çıkışı lojik 1 konumuna geldiğinde, bu çıkışlara bağlanacak VEDEĞİL kapısı ile clear uçları tarafından sistem 10 sayısını saymadan toplamda 10 rakam sayar(0,1,2,3,4,5,6,7,8,9)

Mod 10 FF devresi aşağıdaki gibidir.

Aşağıda diğer Mod sayıcılar için Clear uçlarına bağlanacak FF çıkışlarını görebilirisiniz.

İlker GÜVEN

Flip-floplar(FF) girişlerine uygulanan sinyal ile çıkışları iki kararlı olan (Q ve Q’) olan elektronik elemanlardır. Bir bitlik bilgiyi saklarlar ve giriş sinyalleri değişmediği sürece çıkışları da değişmez. Giriş sinyali değiştiğinde ise çıkışları Lojik 0 veya Lojik 1 olarak ifade edilir. 4 adet çeşidi olmakla birlikte en çok kullanılanı JK tipi FF’dir. Bu nedenle bu tip FF’nin üzerinde daha fazla durmakla beraber diğer türlerden de bahsetmemek olmaz. Kısa kısa anlatımlarla ilk FF türümüze geçelim.

a) RS Tipi Flip-Flop

RS adı Reset ve Set komutlarından gelmektedir. Çıkışları için yukarıda iki kararlı demiştik doğal olarak Q ve Q’
olmak üzere iki çıkışı vardır.

Q’ = Q’nun değili (Q=1 ise Q’=0, Q=0 ise Q’=1)

RS tipi FF’nin lojik devresi sembolü ve doğruluk tablosunu yukarda görüyorsunuz. Her FF’nin kendine ait doğruluk tablosu vardır ve bu doğruluk tablosu RS tipi FF için sabittir. Değişmez. Tüm FF’ler yapıları gereği bir tetikleme sinyaline ihtiyaç duyarlar. Yukarıdaki resimde CK ile gösterilen uç tetikleme ucudur ve kare dalga bu uç ile FF’ye verilir. FF’nin girişlerindeki(R,S) sinyal değişse bile tetikleme sinyali gelmezse çıkışları değişmez.

Yukarıdaki resimde dikkat çeken bir diğer husus ise doğruluk tablosunda bulunan çıkışın (Q+) değerlerinde bulunan X işaretidir. Bu işaret FF’nin kararsız olduğu durumları sembolize eder. Yani RS tipi FF’de R=1 ve S=1 olduğunda FF kararsız davranır saçmalar. Bu istenmeyen bir durumdur.

b) D Tipi Flip-Flop

D tipi FF’ de diğer 3 FF’nin aksine tek giriş vardır. Data(D) adını almasının sebebi veri kaydetmede kullanılmasıdır. Bu nedenle kaydedici devrelerinde kullanılır. Yapı itibariyle JK tipi FF’ ye benzeyip “K” ucuna değil kapısı bağlanıp girişler birleştirerek tek uç haline gelir. Tabii ki tetikleme sinyalini mutlaka olmalıdır.

Yukarıda Lojik devresini ve doğruluk tablosunu görüyorsunuz. RS’ye göre oldukça sade bir doğruluk tablosu vardır ve anlaşılacağa üzere D ucuna verilen sinyal ne ise Q ucunda o sinyali görürüz. Girişi aynen çıkışa yansıtır.

c) T Tipi Flip-Flop

T tipi FF piyasada bulamazsınız. Üreten firma var mıdır bilmiyorum. Nedeni T tipi FF’yi JK tipi FF’den elde edebiliyor olmamızdır. D tipinde “K” ucuna değil kapısı bağlayıp kısa devre etmiştik. T tipinde ise J ve K uçları direk kısa devre edilip tek uç elde edilir ve T tipi FF elde edilmiş olunur. Bu nedenle T tipi FF kullanacaksanız JK tipi FF almanız gerekir.

Yukarda Lojik devresini görüyorsunuz. Doğruluk tablosuna baktığımızda Giriş 0 ise Q, 1 ise Q’ çıkış veriyor.

d) JK Tipi Flip-Flop

Ve en çok kullanılan FF tipi olan JK Flip-Flop. Bulunuş amacı RS tipi FF’lerde bulunan kararsızlık durumudur. R=1 ve S=1 olduğunda çıkışı Q= X olan RS’ler geliştirilmiş ve hiçbir kararsızlık vermeyen JK tipi FF’ler bulunmuştur. D ve T tipleri ise JK’nın versiyonudur.

Doğruluk tablosu sembolü ve Lojik devresi yukarıdadır.

Flip-Floplar için hayati öneme sahip bir diğer tablo ise geçiş tablosudur ve devre tasarımı yapılırken bu tablodan yararlanılır. Aşağıda görebilirsiniz.

e)Preset ve Clear Uçları

Flip-Floplarda en yetkili uçlardır. Şartlar ne olursa olsun bu uçlar devreye girdiyse onların dediği olur.
Preset kurma ucudur. Girişler ne olursa olsun sinyal olsun olmasın çıkışlar (Q ve Q’) daima lojik 1 olur. Clear ucu ise temizleme ucudur. Her koşulda çıkışlar lojik 0 olur

Yukarıdaki şekilde uçların önünde bulunan ufak yuvarlaklar bu girişlerin Lojik 0 da aktif olduğunu göstermektedir.

İlker GÜVEN

Dersler pdf formatındadır.

Linke tıklayınca yeni bir tarayıcı sekmesi açıyorsa, açılan pencereden kaydet ikonuna tıklayarak dökümanı bilgisayarınıza kaydedebilirsiniz. Ya da aşağıdaki linklere sağ tıklayıp farklı kaydet derseniz döküman direk bilgisayarınıza iner.

Sayısal Elektronik Ders Notları 1

Sayısal Elektronik Ders Notları 2

# Devrede hem akım hem de gerilim kaynağı aynı anda bulunabilir.

# Devre çözümüne başlandığında devrede sadece bir tane kaynak bırakılır diğer kaynaklar söndürülür. Bu söndürme işlemi gerilim kaynaklarında “kısa devre” akım kaynaklarında ise “açık devre” olarak uygulanır. Yani gerilim kaynakları kısa devre edilir akım kaynakları ise açık devre edilir.

# Devre içinde sizden istenilen değer her kaynak için ayrı ayrı bulunur.

# Devrede ne kadar kaynak varsa, devre o kadar aşamada çözülür.

Örn; Devrede 2 kaynak var ise istenilen değer her kaynak için ayrı ayrı bulunacağından devre 2 kere elden geçer.

# Son adımda da bulunan değerler kaynak yönleri de dikkate alınarak toplanır.

Aşağıdaki devreyi Süper Pozisyon yöntemi ile çözelim.

Devrede bizden R2 direnci üzerinden geçen akım isteniyor. Devreyi incelediğimizde 2 adet gerilim kaynağı(5V, 10V) ve bir adet akım kaynağı(10 A) olduğunu görüyoruz. Bundan dolayı 3 aşamalı bir devre çözümü olacak.

Çözüme başladığımızda İlk olarak B1 gerilim kaynağını devrede bırakacak diğer kaynakları ise söndürücez. Bu durumda akım kaynağı başta da belirttiğim gibi açık devre gerilim kaynağı ise kısa devre oluyor. Bu durumda devremiz aşağıdaki şeklini alıcak.

Bilindiği üzere akım paralel kollarda farklıdır. Yukarıdaki devreye baktığımızda R2 direnci ile R3 direnci birbirine paralel, bu iki direnç R1 direncine seridir. R1 direnci seri olduğundan dolayı üzerinden geçen akım R2 ve R3 dirençleri üzerinden geçen akıma eşittir. Bundan dolayı R1 direncini R2 üzerindeki akımı bulurken kullanmıcaz. Fakat devrenin genel akımında kullanmamız gerekiyor.

Devrenin akımını bulmak için öncelikle eş değer direncini bulmamız gerekiyor. Bunun için ilk olarak birbirine paralel olan  R2 ve R3 dirençlerini kullanıcaz. Formülümüz;

Reş1 = 2*4/2+4 ==> 8/6 = 4/3

Yukarda kırmızı ile yazılan yer bizim formülümüz. Bu formüle göre dirençlerin değerlerini yazıp işlemi yaptığımızda paralel koldaki direncimizi 4/3 ohm buluyoruz. Bulduğumuz bu direnç değerini seri olan R1 direnci ile toplayıp devrenin toplam direncini bulabiliriz.

Birbirine seri olan iki direncin eş değeri bu dirençlerin toplamına eşittir. Dolayısıyla yukarda da görüldüğü gibi dirençleri toplayarak devrenin eş değer direncini 4.33 ohm olarak bulduk.

Şimdide devrenin kaynak akımını bulalım. Bunun için V= I*R bağıntısını kullanıcaz.

Bu bağıntıda V gerilim, I akım R ise eş değer direncimizdir. Biz akımı aradığımız zaman formülü düzenlersek

Is: I source yani kaynak akımı, ReşT ise eş değer direncimiz. Karışmasın diye formülü böyle yazdım.

İşlemleri yaptığımızda;

Devre akımını 1.15 A olarak bulduk. Bu bulduğumuz değer devrenin toplam akımı bizden R2 üzerindeki akım istediği için;

Formülünü kullanıcaz. Burada R2 ve R3 ile işlem yapmamızın sebebini yukarıda da açıkladığım üzere bu iki direnç birbirine paraleldir ve paralel kollardaki akımlar farklıdır. İşlemleri yaptığımızda;

Hangi koldaki akımı bulmak istiyorsak, karşı koldaki direnci paralel dirençlerin toplamına bölüp kaynak akımı ile çarpıyoruz.

Böylece B1 gerilim kaynağı için R2 üzeriden geçen i2 akımını 0.76 A bulduk.

Şimdi de B2 gerilim kaynağını devrede bulup aynı işlemleri tekrarlamamız gerekiyor. B2 kaynağını devreye alıp diğer kaynakları söndürdüğümüzde devremiz aşağıdaki şekli alacak.

Gördüğümüz gibi az önceki devrede R2 ile R3 dirençleri paralel iken bu devrede R1 ile R2 direnci kaynağa göre paralel oldu ve devremizin eş değer direncide değişmiş oldu. Bu nedenle tekrar bulmamız gerekiyor. Aynı şekilde yukarıdaki devrede kullandığımız formülleri kullanıcaz. Tek farkımız paralel direnç R3 değil de R1 olarak alıcaz.

Paralel kollardaki direnç 6/5 ohm çıktı. Devrenin toplam eş değer direncini ise;

5.2 ohm olarak bulduk. Bu durumda yine VIR (V= I*R) bağıntımızı kullanarak kaynak akımının;

1.92 Amper olduğunu buluyoruz. R2 direnci üzerindeki akımı ise B1 devresinde kullandığımız formülü kullanarak buluyoruz. Fakat paralel kollar değiştiği için bu sefer paralel kollardaki direncin toplamı ile R1 direncine bölümünü kaynak akımı ile çarpıyoruz.

İşlemleri yaptığımızda R2 direnci üzerinden geçen akımı 1.15 A olarak bulduk.

Şimdi sıra Akım Kaynağını devrede bırakıp gerilim kaynaklarını kısa devre etmeye geldi. Bu işlemi yaptığımızda devremiz aşağıdaki şekli alıyor.

Devrede de görüldüğü üzere akım kaynağımız kısa devre oluyor, dolayısıyla R2 direnci üzerinden herhangi bir akım geçmiyor. Bu nedenle akımı 0 A olarak alıyoruz.

3 Adımda da bulduğumuz akım değerleri;

B1: (-) 0.76 A

B2:  1.15 A

L1:  0 A

Şimdi tüm kaynaklar devredeyken R2 üzerinden geçen gerçek akımı bulabiliriz. Bunun için bulduğumuz tüm R2 akımlarını toplamamız gerekiyor.

İ2 akımını tüm kaynaklar devredeyken 0.39 A bulduk. Yukarıdaki işlemde B1 kaynağını (-) almamızın sebebi devreye ters bağlanmasıdır. Akımları toplarken kaynak yönleri de gördüğümüz üzere önem teşkil etmektedir.

Aşağıdaki resimde de R2 üzerindeki akımı görebilirsiniz.

Kolay Gelsin

Bildiğimiz üzere gerilim seri dirençler üzerinde değişiklik gösterir. Paralel dirençlerde/kollarda ise kollara eşit olarak dağılır. Aşağıdaki devrede R3 Direnci üzerine düşen gerilim istenmiş. İstenilen değeri gerilim bölücü formülünden yararlanarak bulalım.

İlk başta dediğimiz gibi gerilim seri dirençler üzerinde direnç değerine göre değişiklik gösterir Yukarıdaki devrede dikdörtgen içine alınmış alanın eş değer direncini bulalım. Bulalım ki bu alana ne kadar gerilim düştüğünü bilelim. Bunun için;

Şu anda devremiz de birbirine seri 2 adet direnç var. İlk direncimiz R1 = 2 ? buna seri olan direncimiz ise yukarıdaki devrede dikdörtgen içinde bulunan dirençlerin eşdeğeri olan Reş = 3.6 ? ‘dur.

Devre istediğimiz hale geldiği için R1 üzerine düşen gerilimi bulabiliriz.

R1’in üzerine düşen gerilime VR1 dersek;

Buluyoruz ki aşağıdaki resimde de ölçülen değer 5.61 volt olarak gösteriliyor.

Yukarıdaki formülü açıklayacak olursak;

Gerilimini bulmak istediğimiz direncin devredeki eşdeğer dirence bölümü ile çıkan sonucun kaynak gerilimi(VS) ile çarpılması ile ortaya çıkan değer bulmak istediğimiz gerilim değeridir.

Devredeki toplam gerilim 16 V ve R1 üzerine düşen gerilim 5.7 V olduğuna göre

16 – 5.7 = 10.3 V olur. Bu 10.3 volt yukarıdaki şekilden inceldiğimizde R2 ve (R3,R4) üzerine düşen gerilimdir. Bunu kısa yol olarak ele alabilirsiniz. Uzun yoldan R2 ve (R3,R4) üzerine düşecek gerilimi bulalım. R1 için VR1 kısaltmasını kullandık. Geriye kalan dirençler için VR2 kısaltmasını kullanıcaz.

Aşağıdaki resimde de sonucun doğruluğunu teyid edebiliriz.

Yazının en başında dediğimiz gibi gerilim paralel kollara eşit olarak dağılır. Yani R2 üzerine de 10.2 volt düşer R3 ile R4 üzerine de 10.2 volt düşer. Fakat bu 10.2 voltun bir miktarı R3 üzerine geriye kalan miktarı da R4 üzerinde bölünür. Şimdi R3’e ne kadar R4’e ne kadar gerilim düşüyor onu bulalım.

R3 direnci için VR3 kısaltmasını kullanıyoruz. Daha önce kullandığımız formüle göre aşağıdaki formülde bir değişiklik daha var. Önceki formüllerde bölümden çıkan sonucu kaynak gerilimi ile çarpıyorduk. Fakat şimdi sadece üzerlerine etki eden gerilim yani VR2(10.2)’yi kullanıcaz.

Aynı formülle R4 üzerindeki gerilimi de bulalım.

Gördüğünüz üzere sonuçları Proteus programında da görsel olarak teyid ettik. Birde mantıksal sağlamasını yapalım.

Görüldüğü üzere işlemler de herhangi bir hata yapmamışız.

Kolay Gelsin
Selametle

BJT TRANSİSTÖR: Uçlar numaralandırılır. Avometre yarıiletken kademesine alınır. Problardan biri sabit tutulur, diğeri boşta kalan uçlarda gezdirilir. Değer görene kadar işlem tekrarlanır. Uçlardan birinde daha büyük, diğerinde biraz daha küçük değer görülür. Sabit probun bulunduğu uç base, küçük değer gördüğümüz uç kolektör, büyük değer gördüğümüz uç emiterdir. Eğer base deki prob artı prob  ise transistör NPN, eksi prob ise transistör PNP dir.

DİYAK: AVO metre ile Diyak’ın sağlamlık kontrolünde, ölçü aletinin omaj kademesinde her iki yönde yapılan ölçümde yüksek direnç gösterir. Diyak arızalı ise her iki yönde de düşük direnç ölçülür. Güvenilir sağlamlık kontrolü ancak Diyak devrede, iletimde ve yalıtımda iken yapılacak ölçümle ya da basit bir Triyak tetikleme devresindeyken deneyerek yapılabilir.

TRİYAK: A2 – G arası yapılan her iki yönlü ölçümde yüksek direnç ölçülmelidir A1 – A2 arası yapılan her iki yönlü ölçümde yüksek direnç ölçülmelidir

A1 – A2 arası ölçüm yapılırken AVOmetrenin uçlarından herhangi biri geyt ucuna dokundurulup çekildiğinde okunan direnç değeri düşüyorsa Triyak iletime geçiyor demektir.

AVOmetrenin uçları değiştirilip işlem tekrarlandığında aynı şekilde direnç düşüyorsa Triyak her iki tetikleme halinde de iletime geçtiği için sağlamdır.

Yukarıdaki anlatılanlardan biri gerçekleşmezse ya da A1 – A2 arası düşük direnç değeri gösteriyorsa Triyak arızalıdır.

UJT: AVOmetrenin direnç konumunda, E – B1 arasında yapılan ölçümde bir yönde yüksek, diğer yönde düşük direnç ölçülür. AVOmetrenin direnç konumunda, E – B2 arasında yapılan ölçümde bir yönde yüksek, diğer yönde düşük direnç ölçülür. AVOmetrenin direnç konumunda, B1 – B2 arasında yapılan ölçümde her iki yönde düşük direnç ölçülür. ( yaklaşık 5 – 10 KΩ )

UJT nin uçları bulunurken öncelikle emiter ucu tesbit edilir. İkişerli ölçümlerde her iki yönde düşük direnç okunan grup B1 – B2 uçlarıdır. Kalan diğer uç emiter ucudur. Emiter ucu bulunduktan sonra E ucuyla diğer iki uç arasında yapılan ölçümde daha büyük okunan uç B1, daha küçük ölçülen uç B2 ucudur. Emiter ucuyla diğer B1 ve B2 uçlarının ölçümünde direnç okunduğu andaki AVO metrenin probunun kırmızı ucu sabit tutuluyorsa ‘’n’’ kanal UJT, AVO metrenin siyah ucu sabit tutuluyorsa ‘’p’’ kanal UJT demektir.

Alan Etkili Transistörler (FET): JFET ve MOSFET olarak iki ana türü vardır. Transistör gibi üç ayaklı bir yarı iletken devre elemanıdır. Oluk (drain-D), kaynak (source-S) ve kapı (gate-G) olarak adlandırılan ayakları vardır. Kontrol ayağı olarak kapı ayağı kullanılır.
FET:
Sağlam Fet Transistörün Kaynak – Oluk uçları ( D –S ) arası her iki yönde de küçük direnç gösterir.
Ayrıca Sağlam bir Fet GATE – DRAİN ve GATE –SOURCE uçları arasında bir yönde küçük direnç diğer yönde sonsuz direnç göstermesi gerekir.

MOSFET :
a) Ölçü aleti direnç konumuna alınır. + prob Drain ucuna – prob ise source ucuna dokundurulur. Ölçülen değer yaklaşık sıfır olmalıdır. Ve problar yer değiştirdiğin de de aynı değer okunmalıdır.
b) + probDrain ucuna , – prob Gate ucuna bağlanır. Ve ölçü aletinde okunan direnç değeri yaklaşık 7 – 8 Wokunmalıdır.
c) + prob Source ucuna , – prob Gate ucuna dokundurulur. Ölçü altinde 7- 8 ohm’luk bir direnç değeri okunmalıdır.

NOT: FET ler ölçülürken uç tespitleri kataloglardan yapılmalıdır. Sağlamlık kontrolü yapılırken tekrar peş peşe ölçüm yapılamaz. Bir defa problar dokundurulduktan sonra kanaldan akım akışı prob çekilse bile devam eder.

İndirmek isteyenler için;
Download

Alternatif

Çalışma Prensibi

Triyakın yapısında iki tristör olduğunu söyledik. Böyle olunca tristör özellikleri göstermesi de kaçınılmaz. Aynı tristör gibi hem DC hem de AC gerilimde çalışır. Devreye bağlandığında direk olarak çalışmaz. A1- A2arasında bir akım geçişi için geyt ucunun tetiklenmesi gerekmektedir. Triyak, tristör gibi DC gerilimde çalışırken geyt ucunun bir kere tetikleme alması durumunda A1- A2 arası akım geçişine izin verir. AC gerilimde ise A1-A2 arası akım geçişi için geyt ucunun sürekli tetikleme alması gerekmektedir.

Triyakların diğer bir özelliği ise hem pozitif(+) hem de negatif(-) gerilimde tetiklenebilmesidir.

Triyaklar AC devrelerde geyt ucuna bağlanan tetikleme elemanları ile alıcıya ulaşan gerilimin kontrolünü kolaylaştırmak ve kontrol altında tutmaktadır. Bunun DC devrelerde olmamasının sebebi ise daha önce söylediğim gibi DC gerilimde tek tetikleme ile sürekli iletimde kalmsıdır.

Triyakın Sağlamlık Kontrolü

Triyak tetikleme almadan, yani geyt ucuna herhangi bir gerilim uygulanmadan yalıtkan durumdadır. Bu şu demektir;

Geyt ucuna tetikleme almayan bir triyakın A1- A2 uçları arasındaki direnç sonsuz(çok yüksek)dur.

Aynı şekilde sağlam bir triyakta geyt ve A2 arası ölçüm yaptığınızda yine çok yüksek(sonsuz) bir direnç görmeniz gerekmektedir.

Eğer triyakınız sağlam ise geyt ve A1 uçları arası iletkendir. Yani küçük bir direnç değeri okumanız gerekmektedir.

Triyakın Uçlarının Bulunması

Elinizdeki triyakın uçlarını bilmiyorsanız bunu ohm metre yardımı ile kolayca bulabilirsiniz.

Ohm metrenin problarını sırasıyla triyakın tüm uçlarına değdiriyoruz. Direnç değerinde sapma olduğunda probları ters çevirip tekrar ölçüyoruz. Gördüğümüz iki değer arasında çok küçük bir direnç fark olmalıdır. Aşağıdaki resimde ilk ölçümde 10 ohm, problar ters çevrilip tekrar ölçüldüğünde ise 9 ohm direnç okunmuştur.

Küçük direnç okunduğunda ohm metrenin siyah yani eksi(-) probunun değdiği uç geyt kırmızı yani artı(+) probun değdiği uç ise A1’dir. Geriye kalan uç ise A2 ucudur.

DipNot// Ölçü aletlerinde siyah prob eksi(-), kırmızı prob ise artı(+)’dır.

Linke tıklayıp direk indirenilirsiniz.

İndir

Tristörün 3 bacağı vardır. Anot, Katot ve tetikleme ucu olan Geyt.  İç yapısında ise PNPN olmak üzere 4 yarı iletken vardır. Tristörler hem AC hem de DC gerilimde tetiklenir. Tristörlerin elektrikteki kullanım alanları genellikle güç kontrolüdür. Yapısı gereği tristörler küçük tetikleme akımı ile büyük güçleri kumanda edebilir. Oldukça sessizdir.

Çalışma Prensibi

Tristörler anoduna (+), katoduna(-) gerilim verildiğinde hemen çalışmazlar. Anot katot arası akım geçişini sağlamak için tristörün geyt ucuna (+) gerilim vermek gerekir. Tristörler DC gerilimde bir kere tetiklendikten sonra geyte gelen gerilimi kesseniz dahi anot katot arası iletim devam eder. Yani DC gerilimde bir kere tetiklemeniz yeter. Fakat AC gerilimde geyt tetiklemesini keserseniz tristör yalıtkan hale geçer.

Tristörde Kontrol edilecek yük Anot-Katot uçlarına bağlanır ve tetikleme yapacak düşük akım ise geyt ucuna bağlanır.

Geyt ucu tetiklenmediğinde anot-katot arası direnç çok fazladır ve tristör yalıtkan haldedir.

Geyt ucuna tetikleme gerilimi geldiğinde ise anot-katot arası iletim vardır ve direnç düşüktür. Tristör iletken haldedir.

Tristörlerin çeşitli tetikleme yöntemleri vardır.

Ayrı Bir Kaynaktan Tetikleme

Yukarıdaki devrede Lamba tristörün Anoduna bağlıdır. Devre şu haldeyken enerji verildiğinde lamba yanmaz. Çünkü tristörün geyt ucuna herhangi bir tetikleme gerilimi geliyor.Devredeki S anahtarı kapandığında ise tristör geyt tetiklemesini VGG kaynağı ve R direnci üzerinden alarak iletime geçer ve lamba yanar. Lambanın yanmasını sağlayan kaynak ile tetiklemeyi yapan kaynak farklıdır.

Ana Kaynaktan Tetikleme

Yukarıdaki devreye batığımızda bir önceki tetikleme yönteminden farklı olarak tristörün geyt ucu ile anot ucu aynı kaynaktan beslenmektedir. S anahtarı kapatıldığında tristör geyt tetiklemesini alacak ve lamba yanacaktır.

Tristörü Kesime Sokma

Tristörün durdurulması isteniyorsa yapılması gereken anot-katot uçları asına paralel bir anahtar bağlamaktır. Bu anahtar kapatıldığında tristör kısa devre olacağından devre dışı kalır.

Diğer bir yöntem ise tristörün anot ucuna seri bir anahtar bağlamaktır. Bu anahtar açıldığında akım tristöre ulaşamayacağından tristör yine devre dışı kalır.