Pneumatic Sistemler

A-) Pneumatic-Pnömatik Nedir?

Havayla çalışan sistemlerin tümüne Pnömatik denir. Kelima anlamı sıkıştırılmış havadır.

Havayla çalışma işlemi iki şekilde gerçekleştirilebilir.

1- Basınç Etkisi

2- Vakum Etkisi

1)Basınç Etkisi

Basınç etkisiyle çalışan sistemler genellikle itme gücüne dayalıdır. Kumanda merkezinden gelen işe göre Pnömatik tesisatın(boruların) içinden hava geçerek son elemana ulaşır. Son eleman genellikle pistonlardır.

2)Vakum Etkisi

Vakum etkisinde ise temel amaç emme-çekmedir. Kumanda merkezinden gelen veriye göre pnömatik tesisatın içindeki hava vakumlanır-emilir. Böylece istenilen cisim son elemana yapışır. Bu sistem genellikle robotlarda kullanılır.

a-Vakum Etkisiyle Çalışan Pnömatik Robot

B-) Pnömatik Devre Elemanları

B.a-) Kompresör

Pnömatik sistemlerin çalışabilmesi için öncelikle bir hava kaynağına ihtiyaç vardır. Bu hava kaynağını sağlayan cihazlara kompresör denir.

Kompresörün ürettiği hava alıcılara boru yada hortumlarla taşınır.Bu bütün sistemin tek bir kaynakta-kompresörden beslenebilmesine olanak sağlar.

RESIM

Tahmin edebileceğiniz gibi piyasada çeşitli kapasite ve tiplerde kompresörler vardır. Kompresör seçiminde en önemli unsur sistemin ihtiyacıdır. Gereğinden fazla büyük veya küçük(kapasite olarak) kompresör zarardır.

B.b-) Hava Depoları – Hava Tankları

Bu hava depoları kompresörlerin çıkılarına bağlanırlar. Bu depoların kullanım amacı kompresörleri korumaktır. Hava depolarının olmadığı sistemlerde kompresörler sistemin hava ihtiyacını karşılamak için sürekli çalışıp duracaklardır. Bu dur-kalk işlemi kompresörün ömrünü azaltmaktadır. Kompresörler hava depolarını bir kere doldurur ve sistem bu hava depolarından beslenir. Depodaki hava bitene kadar kompresör çalışmaz.

Bu depoların hava çıkışları deponun üst kısmında olur. Çünkü depo içerisinde yoğunlaşan hava, hava çıkışında sisteme karışmamalıdır.

B.c-) Şartlandırıcı

Kompresörden çıkan hava alıcı için en uygun hava değildir. Çünkü kompresör bir fabrikayı besler ve basıncının yüksek olması gerekir fakat bizim cihazımızda alçak basınç kullanmamız gerekiyor. Ya da iletim hattından kullanılan kaynaklardan dolayı hattımızda kaynak parçaları ya da pas parçaları olabilir. Bu parçalar tabi ki cihazımızın verimini düşürecektir. Bunun için Filtre kullanmamız gerekmektedir. Sürtünmelerden oluşabilecek kayıpları en aza indirmek içinse yağlayıcı kullanmalıyız. İşte tüm bunları içince barındıran aparata Şartlandırıcı denir. Şartlandırıcı içerisinde Filtre, Regülatör ve Yağlayıcı bulundurur. Bu nedenle piyasada FeRaYe (FRY)olarakta bilinir (:

B.d-) Pnömatik Silindirler

Sistemlerin genellikle son elemanı silindirlerdir. Doğrusal olarak itme ve çekme yapan, yani Pnömatik sistemlerde iş yapan elemanlardır.

Tek etkili silindir,

Çift etkili silindir,

Yastıklı silindir,

Çift milli silindir gibi birçok çeşiti vardır. Hepsinin işlevi ve devre üzerindeki sembolleri farklıdır.

B.c-) Pnömatik Motorlar

Hava motorları kendisine iletilen basınçlı hava enerjisini dairesel dönme hareketine çevirirler. Diğer motorlara göre en büyük artısı güçlerine göre boyutlarının küçük olmasıdır. Bunun yanı sıra kontrol hız aralığı oldukça esnektir ve kolayca hızı ayarlanabilir. Bu motorlar ısı, kir, nem gibi ortam şartlarından etkilenmezler, zarar görmeden tam yükte çalışabilirler. Patlama ya da zehirli gaz yayma gibi bir durumları yoktur. Farklı sistemlere kolayca adapte edilebilirler.

Çeşitleri;

Radyal Pistonlu Motorlar,

Eksenel Pistonlu Motorlar,

Paletli Hava Motorları,

Dişli Hava Motorları,

Türbin Tipi Motorlar,

B.d-) Pnömatik Kontrol Elemanları(Valfler)

Pnömatik sistemlerin beyni diyebileceğimiz valfler pnömatik devrelerde kontrol ve kumanda elemanı olarak çalışır. Tam anlamıyla kaynaktan gelen akışkanın nereye, nasıl, nerden ve ne zaman gideceğini belirler. Yaptıkları işe göre 3’e ayrılırlar;

Yön Kontrol Valfleri

Akış Kontrol Valfleri

Basınç Kontrol Valfleri

B.d(a)-)Yön Kontrol Valfleri

Kaynaktan gelen akışkanın tek yönde ya da duruma göre değişkenlik gösteren herhangi bir yöne hareket etmesini sağlayan valflerdir.Esas kumanda valfleridir.

En çok Kullanılanları

2-2 (2’ye 2 valf)

3-2 (3’e 2) valf

5-2(5’e 2) valf

B.d(b)-)Basınç Kontrol Valfleri

Sistemi rahatlatmak, basıncı azaltmak için kullanılan ara valflerdir. Bunlardan biri olan Basınç Regülatöründen şartlandırıcıyı anlatırken bahsetmiştik. 2. Basınç kontrol valfi ise Emniyet valfidir. Bu valf basınç ayarlanan değere geldiğinde havayı dışarı(atmosfere) atar.

B.d(c)-) Çek Valf

Akışkanın sadece bir yönde geçmesine izin veren valfdir. Elektronikteki eşleniği diyottur. Çalışma mantığı aynıdır.

B.d(d)-) Akış Kontrol Valfleri

Bu valfler pnömatikte yardımcı kumanda elemanları olarak kullanılır.

>Hız Ayar Valfi

Yapısında bir çek valf bulundurur. Fakat tek yönde olan geçiş yolunu bir vida ile daraltarak çalışma hızını ayarlar.

>VEYA Valfi

Pnömatik devrelerde mantıksal işlemlerde, bir sistemi farklı merkezlerden kontrol etmede kullanılır. Yapısında 3 tane bağlantı noktası vardır. Bunlardan 1 çıkış 2’si ise giriş ucudur. Çalışma mantığı, giriş uçlarından herhangi birine hava geldiğinde çıkıştan hava alınabilir. Elektronikteki eşleniği VEYA kapısı ya da Paralel bağlantıdır.

>VE Valfi

Aynı VEYA valfi gibi Pnömatik devrelerde mantıksal işlemlerde ve VEYA valfinden ayrı olarak bir sistemin farklı iki merkezden aynı anda basılması ile kontrol etmede kullanılır. Yapısında 3 tane bağlantı noktası vardır. Bunlardan 1 çıkış 2’si ise giriş ucudur. Çalışma prensibi, Girişlerinden ikisine aynı anda hava geldiğinde çıkışında hava verir aksi durumda hava vermez. Güvenlik amacıyla kullanılabilir. Elektronikteki eşleniği VE kapısı ya da Seri bağlantıdır. Dış görünümü VEYA valfiyle aynıdır.

>Zaman Rölesi

Yapısında 3-2 yön denetim valfi, hız ayar valfi ve bir adet depo vardır. Çalışma prensibi, depo girişinde uygulanan hava depoya dolana kadar herhangi bir çıkış alınmaz. Depo dolup gerekli absınç oluşturulunca 3-2 valfi konum değiştirir ve hava geçişine izin verir. Süre ayarı Deponun dolma süresine eşittir. Kumanda devrelerinde kullandığımız Zaman Rölesi ile aynı işi yapar. Kapalı ve açık tipi vardır.

Tüm bu valflerin dışında sensör amaçlı kullanılan valflerde bulunmaktadır.Bu sensörler pnömatik ya da elektrik kontrollü olabilir.

İlker GÜVEN | Haberci Destek TIM

Bu Konularada Bakabilirsin:

• Adamın Kafa Güzel =)
• 1-10 Watt Amplifikatör
• Led Tester Yapalım
• 3 Fazlı Asenkron Motoru Sınır Anahtarı İle İleri-Geri Çalıştırma
• Süper Pozisyon Yöntemi ile Devre Çözümü