Dirençler

Elektrik akımına karşı gösterilen zorluk elektriksel direnç olarak adlandırılır. Bu zorluğu belli bir elektriksel büyüklükte gösteren özel üretilmiş devre elemanlarına ise direnç(resistor) denir. Elektronik devrelerde en sık kullanılan devre elemanıdır ve R harfiyle gösterilir. Dirençler sahip oldukları değerler anılır ve birimi “ohm “dur.

Temel olarak iki yaygın kullanım amacı vardır.

  • Devrenin herhangi bir noktasından arzu edilen akımın geçmesini sağlamak
  • Devrenin herhangi bir noktasında arzu edilen gerilimin elde edilmesi için kullanılır.

Direnç Çeşitleri

Kullanım yerlerine göre üç çeşit direnç vardır.

  • Sabit değerli dirençler
  • Ayarlı dirençler(pot, trimpot)
  • Ortam etkili dirençler(LDR, PTC, NTC)

Sabit Dirençler

Devre akımını ya da gerilimini belirli bir değerde sabitlemek amacıyla kullanılan dolayısıyla direnç değerinin değişmediği elemanlara sabit direnç denir. Değerleri değiştikçe fiziksel büyüklükleri de değişir.

Ayarlı Dirençler

Direnç değerinin belli bir aralık boyunca ayarlanabildiği dirençlerdir.Böylece bağlandıkları noktada gerilim ya da akım ayarı yapabilir.

Ortam Etkili Dirençler

Direnç değeri çeşitli doğa olayları sonucu değişen dirençlere ortam etkili dirençler denilmektedir. Bu dirençler aynı zamanda sensör olarak ta çalışmaktadır.

LDR(Işık Etkili Direnç)

Üzerine düşen ışık şiddetiyle ters orantılı olarak direnci değişen devre elemanıdır. Işığa duyarlı robotlar, otomatik devreye giren gece lambaları gibi devrelerde kullanılabilir. Diğer adı Foto Dirençtir.

NTC, PTC(Isı Etkili Direnç)

Gövde sıcaklığı yükseldikçe direnci yükselen ve gövde sıcaklığı düştükçe de direnci düşen dirençlere PTC, gövde sıcaklığı düştükçe direnci yükselen gövde sıcaklığı yükseldikçe direnci azalan dirençlere ise NTC denir.

Direnç Değerinin Hesaplanması

1,000 ohm = 1 Kilo ohm, 1,000,000 ohm = 1 Mega ohm ve 1,000,000,000 ohm = 1 Giga ohm. Direncin değeri üzerine renk kodları ile yazılmıştır. Yan tarafta görülen direncin renkleri soldan başlayarak, sarı, mor, kırmızı ve altındır. Soldan 1. renk 1. sayıyı, 2. renk 2. sayıyı, 3. renk çarpan sayıyı ve 4. renkte toleransı gösterir. Tablodan bakıldığında sarı 4’e, mor 7’e ve kırmızıda çarpan olarak 10 üzeri 2’ye eşittir. Bunlar hesaplandığında ilk iki sayı yan yana konur ve üçüncü ile çarpılır. Tolerans direncin değerindeki oynama alanıdır. Mesela yandaki direncin toleransı %5 ve direncin değeri de 4.7 Kohm’dur. Tolerans bu direncin değerinin 4.7 Kohm’dan %5 fazla veya eksik olabileceğini belirtir. Birde 5 renkli dirençler vardır. Bunlarda ilk üç renk sayı 4. renk çarpan, 5. renk ise toleranstır. Dirençler normalde karbondan üretilirler fakat yüksek akım taşıması gereken dirençler telden imal edilirler.

Direnç Bağlantı Türleri

a) – Seri bağlantı :
Yan taraftaki resimde dört adet direncin birbirine seri bağlanmış durumu görülmektedir. A ve B uçlarındaki toplam direnç değerinin hesaplama formülü, RToplam = R1 + R2 + R3 + R4 şeklindedir. Yani 100 ohm + 330 ohm + 10 Kohm + 2.2 Kohm = 12.430 Kohm ‘a buda 12,430 ohm’a eşittir

b) – Paralel bağlantı :
Paralel bağlantıda ise formül 1 / RToplam = ( 1 / R1 ) + ( 1 / R2 ) + ( 1 / R3 ) + ( 1 / R4 ) şeklindedir. Fakat işlemler yapılmadan önce Tüm değerler aynı yani ohm, Kohm veya Mohm cinsine dönüştürülmelidir. 10 Kohm = 10,000 ohm, 2.2 Kohm = 2,200 ohm. Şimdide hesaplamayı yapalım. 1 / RToplam = ( 1 / 100 ohm ) + ( 1 / 330 ohm ) + ( 1 / 10,000 ohm ) + ( 1 / 2,200 ohm ) bu eşitliğe göre, 1 / RToplam = ( 0.01 ) + ( 0.003 ) + ( 0. 0001) + ( 0.00045) => 1 / RToplam = 0.01355 yine bu eşitliğe göre RToplam = 1 / 0.01355 bu da 73.8 ohm’a eşittir.

Dirençler Nerelerde, Neden Kullanılır?

Dirençlerin kullanım alanı oldukça geniştir.

  1. Aydınlatma araçları: Ampuller içinde yer alan filamanlar birer dirençtirler. Bu dirençler sayesinde ampul ışık verir.
  1. Isıtma araçları: Kullandığımız elektrikli ısıtıcılarda gördüğümüz sıcaklık yayan çubukların etrafını çevreleyen teller direnç telleridir. Bu dirençler üstünden akım geçtikçe ısınır ve etrafa ısı yayarlar.
  2. Tüm elektronik cihazlar: Kullandığımız tüm elektronik cihazlarda elektrik akımının şiddetini ayarlamak amacıyla dirençlerden faydalanılır. Televizyon, radyo, bilgisayar, cep telefonu, ipod, mp3 player bunlardan bazılarıdır.

Kısacası dirençler günlük hayatta kullandığımız tüm elektrikli araçlarda karşımıza çıkarlar. Onlarsız yaşam gerçekten zor olurdu.

Posted in Elektronik and tagged , , , , , , , , , , .

One Comment

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Güvenlik Sorusu *

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>